Það var heilmikill spenningur í mér að komast loksins til að fara á Anarchist Bookfair, líklegu stærstu árlegu samkomu anarkista í heiminum. Einhverra hluta vegna hef ég alltaf verið á ferðalögum, eða verið nýkominn af flakkinu, annarsstaðar í heiminum en Englandi, á þessum árstíma. Þetta var í 23. sinn sem Anarchist Bookfair er haldin í London en auðvitað eru haldin minni Bookfairs víða um heim. Þessi var sú stærsta hingað til með 80 kynningar- og söluborð og 50 fundi. Eins og segir í inngangi að dagskránni þá "snýst Bókahátíðin eiginlega ekki um bækur þó að þarna séu bækur. Þetta snýst um tengsl, að hitta fólk með svipaðan hugsunarhátt, að skipuleggja ýmsa hluti, læra um þá og byrja á nýjum. Þetta er bókahátíð sem heldur utan um ótrúlega breidd aðgerða; allt frá sjálfsvörn til G8 fundarins á næsta ári, frá staðbundinni skipulagningu til alþjóðahreyfingar anarkista, allt frá Suðurhöfum til Íslands."
Hátíðin var haldin á fjórum hæðum og stóð frá tíu að morgni til sjö að kvöldi, laugardaginn 27. Nóvember. Ég var mættur uppúr klukkan tíu um morguninn og kíkti stuttlega yfir kynningarborðin á fyrstu hæðinni áður en ég fór á klukkutíma námskeið um fyrstu hjálp við mótmælaaðgerðir. Sem menntaður hjúkrunarfræðingur veit ég hvað er helst að gera fyrir slasað fólk en samt vildi ég sjá við hverju fólk bjóst að lenda í við stórar mótmælaaðgerðir og fékk þarna líka upplýsingar um hvar ég get bókað mig til að vera hluti af fyrstu hjálparteyminu fyrir stóru mótmælin sem fyrirhuguð eru fyrir fund G8 í júlí n.k.
Milli klukkan tólf og eitt eftir hádegi var ég svo með Ólafi Páli frá Náttúruvaktinni þar sem hann var með kynningu á því hvað verið er að gera við stærsta svæði óspjallaðrar náttúru í Evrópu. Kvöldið áður höfðum við frétt af því að fimm manns hefðu verið handtekin fyrir mótmæli inni í sendiráði íslands í London gegn virkjanaframkvæmdunum við Kárahnjúka. Kynningin þennan dag var hluti af alþjóðakallinu um alþjóðamótmæli á hálendinu næsta sumar. Óli sýndi hluta af kvikmyndinni "A World of Solitude" og ræddi við fólkið.
Ég hljóp síðan klukkan eitt beint yfir í næsta sal þar sem Alice Nutter (hún var áður í hljómsveitinni Chumbawamba) hóf umræður undir titlinum "Introduction to Anarchism." Alice fór stuttlega yfir hvernig fólk kynnist anarkisma og fór svo út í að tala um að þó að henni fyndist afskaplega mikilvægt að halda uppi merki anarkismans og kenna sig við hann, þá mætti það missa sín fyrir mikilvægi þess að geta unnið með öðrum innan hinnar sundurleitu hreyfingar gegn hnattvæðingu óheftra viðskipta siðblindra stórfyrirtækja og stríðsreksturs ríkisstjórna. Það er svo mikið af fólki sem trúir á mikilvægi lárétts lýðræðis og sameiginlegrar ákvarðanatöku án þess að hafa nokkurn áhuga á að kalla sig anarkista og við verðum öll að geta unnið saman. Alice talaði stutt en salurinn var fullur af fólki sem hafði skoðanir á málinu og þetta var rætt fram og tilbaka auk annara atriða í hugsunarhætti anarkista nútildags. Til dæmis var rætt, eftir fyrirspurn, hvort að anarkismi væri byltingarhugtak (revolutionary), þá skaut annar því að hvort að anarkismi væri ekki frekar þróunarpæling (evolutionary) þar sem við værum að vinna að því að útrýma yfirvaldi í samskiptum manna og það væri sjálf byltingin, allir voru sammála um að bylting anarkista snerist ekki um neina yfirtöku eða að snúa öllu á hvolf í einu vetfangi.
Eftir þennan fróðlega klukkutíma var ég bæði orðinn svangur og sólginn í bókaborðin. Fyrir framan bygginguna voru menn að selja ódýran vegan mat, kökur, te og kaffi. Það bjargaði hungrinu áður en ég fór að gramsa. Reyndar hafði ég engin efni á miklum bókakaupum en heilsaði upp á nokkuð af útgefendum eins og Total Liberty, the Cunningham Amendment auk Freedom Press og AK press sem ég hef verið í sambandi við gegnum póst þar sem ég hef dreift þeirra tímaritum og bókum á Íslandi. Úrvalið af spennandi bókum var ótrúlegt þar sem anarkistar láta sér ekkert mannlegt óviðkomandi. Fyrir utan fjölda bóka, tímarita og dreifirita til kynningar á hugmyndum anarkista um endurskipulag samfélaga manna voru þarna m.a. mannfræðistúdíur, skáldsögur, feministabækur, sósíalistabækur, bækur um frjálslynda menntun, bækur um hvernig fólk nær tökum á geðsjúkdómum án þess að festast í heilbrigðiskerfinu, bolir, peysur, barmmerki, límmiðar, dreifimiðar, plaköt og tónlist til sölu; á föstu verði eða háð því hvað fólk vildi láta í staðinn, og svo gefins hlutir.
Eftir kaffipásuna mína sem tók tvo tíma og fyllti pokann minn dreif ég mig á "Anarchist Assembly" þar sem planið var að fólk settist niður og ræddi hvað það væri sem það vildi fá út úr bókahátíðinni. Bent var á strax í upphafi að það væri léleg mæting á þetta samsæti. Nokkur þúsund anarkistar væru í húsinu en flestir þeirra væru að spjalla við gamla vini frekar en að mynda ný tengsl við aðra anarkista. Fljótlega kom í ljós að í salnum voru aðallega fólk eins og ég sem kom frá öðrum löndum á bókahátíðina til að upplifa það að vera innan um aðra anarkista í smástund í stað þess að vera stöðugt umkringd fólki sem er manni ósammála pólitískt. Stúlka frá Grikklandi sagði frá því að heima hjá henni væri hreyfingin skipt niður í litla hópa af fólki sem kallaði sig anarkó-syndikalista, anarkó-sósíalista o.s.frv. sem á engan hátt gætu unnið saman því allir þyrftu að vera að egóistast eitthvað í sínu horni. Þessvegna hefði hún komið á anarchist assembly til að vonast til að sjá anarkista gera eitthvað saman en hún var að verða fyrir vonbrigðum þarna líka. Hún vildi sjá alla gesti bókahátíðarinnar fara saman út og loka umferðargötum. Umræðurnar voru samt góðar og einlægar þar sem anarkistar frá mörgum svæðum í heiminum eins og Taiwan, Kanada, Ítalíu og Írlandi ræddi vonir sínar og aðgerðir.
Ég fór svo yfir á fund þar sem ræðumenn frá Tékklandi, Ítalíu, Frakklandi og Belarus sögðu frá hefðum og aðgerðum anarkista í sínum heimalöndum. Það var gaman að heyra en ég var orðinn þreyttur eftir daginn og meirihluti þeirra sem sagði frá talaði afar lélega ensku.
Í heildina var ég afar sáttur. Það var margt fleira sem ég hefði viljað sjá og heyra og taka þátt í en dagskráin var þétt á fjórum hæðum. T.d. rúllaði kvikmyndahátíð allan daginn á efstu hæðinni, ég missti af fyrirlestri um byltingarbaráttuna í S-Ameríku, umræðum um anarkisma sem umbótaverkfæri innan þeirra félagslegu stofnana sem eru þegar virkar í samfélaginu, vinnufundi um rannsóknir á starfsemi stórfyrirtækja, umræðuhóp hjá anarchist academics, umræðum um tengsl lífsréttinda dýra og anarkisma og fyrirlestri sálfræðingsins Doroty Rowe sem hefur skrifað mikið um hvernig vald í samskiptum manna fer illa með fólk. Hún ætlaði víst einnig að tala um hvernig heilbrigðiskerfið er ekki alltaf hannað til að hjálpa fólki og hvernig umbætur á því hafa komið til vegna samtaka sjúklinga. Þetta er bara fátt eitt af því sem boðið var uppá svo að Anarchist Bookfair þarf ekki að einskorðast við fólk sem er reiðubúið að kalla sig anarkista heldur kemur hátíðin víða inn á áhugasvið fólks sem vill félagslegar umbætur án þess að trúa því að frekari lagasetningar eða stofnanavald komi þar að gagni.
Stemningin var indæl. Bros á öllum andlitum og andlitin svo fjölbreytt og ólík og á öllum aldri að ég hefði aldrei trúað því. Mikið af fólki kom með börnin sín og boðið var upp á barnagæslu. Ömmur og afar, jakkafatakallar og pönkarar og ég vil ekki ganga lengra í að telja upp stereótýpur af fólki því það er illa gert að flokka fólk þannig, en þetta rúmaði allt litrófið af venjulegu og furðulegu fólki því þannig er mannlífið og það er fyrst og fremst það sem anarkisminn upphefur.
- Sigurður Harðarson