ÞÍN EIGIN KENNING UM BYLTINGU

HVERNIG SNÚA MÁ HEIMINUM Á RÉTTAN KJÖL

Handbók fyrir byrjendur

Fyrst gefið út sem "Self-Theory: The pleasure of thinking for yourself" af The Spectacle, USA 1975. Síðan endurritað og endurútgefið af Spectacular Times 1985 sem "Revolutionary Self-Theory". Snarað, umritað og gefið út af Andspyrnu 2005.

I

Eitt stærsta leyndarmál okkar vesælu, en samt kannski stórbrotnu tíma er að hugsun getur verið ánægjuleg. Þetta smárit er leiðbeiningabæklingur um hvernig byggja má upp eigin hugsun og eigið sjálf. Uppbygging eigin hugsunar er byltingarkennd sæla sem felst í því að setja saman sína eigin-kenningu um byltingu.

Að setja saman eigin-kenningu er í senn eyðileggjandi og uppbyggileg skemmtun, því verið er að setja saman leið til að umbreyta samfélaginu sem fólk er hluti af. Eigin-kenning er kenning um ævintýri. Hún er jafn erótísk og fyndin og ósvikin bylting.

Firringin sem fólk lifir í (en finnur sjaldnast fyrir) er afleiðing þess að hugmyndafræðingar ráðandi trúarbragða og stjórnmála samtímans hafa hingað til hugsað fyrir það. Hún getur leitt til þess að fólk fari að leita að skemmtilegri leið til að afneita henni og fari því að hugsa sjálfstætt. Hin byltingarkennda sæla felst í því að ná aftur valdi á huga sínum. Eigin-kenning er heildstæð, gagnrýnin hugsun sem fólk hannar til eigin nota. Maður setur hana saman og notar þegar gera á ítarlega greiningu á lífi sínu, ástandi heimsins (hugsun og tilfinning eru óaðskiljanlegar því hugsun sprettur af huglægri, tilfinningalegri upplifun) og til að átta sig á hvernig maður getur fengið það sem maður vill úr lífi sínu.

Kenning verður annaðhvort nothæf og segir þá frá því hvernig bylting virkar, eða hún verður ekki annað en fiskabúr af hugmyndum og vangaveltum um gang heimsmála. Ríki hugsjónanna er hin eilífa biðstofa langana sem aldrei hafa verið upplifaðar.

Þeir sem gera aldrei ráð fyrir (yfirleitt ómeðvitað) að upplifa það sem þá langar til, sjá um leið engan tilgang í því að berjast fyrir sjálfa sig. Í staðinn daga þeir uppi í baráttu fyrir hugsjón eða málstað (þ.e. þeirri ímyndun að þeir séu að vinna í sjálfum sér eða rækta sig). Þeir sem átta sig á að þarna gerir fólk ekki annað en sætta sig við firringuna, vita að allar hugsjónir og málstaðir eru einnig hugmyndakerfi sem leitast við að setja sig í valdastöðu gagnvart einstaklingnum.

II

Í hvert sinn sem kerfi hugmynda er hannað með mót af manneskju fyrir miðju og lætur fólki í té hlutverk eða skyldur sjálfu sér til handa þá er það kerfi ráðandi hugmyndakerfi. Þannig hugmyndakerfi er kerfi falskrar meðvitundar um að maðurinn sé ekki lengur viðfangsefni í samskiptum sínum við heiminn. Dæmi um ráðandi hugmyndakerfi vestræns samtíma er flokkslýðræði, vinnumarkaður, þjóð, ríki og kirkja.

Hin ýmsu form hugmyndakerfa eru öll smíðuð utan um mismunandi frávik. Samt ganga þau öll undir ráðandi stétt (eða sem stefnir að yfirráðum) með því að innprenta fólki tilfinningu um tilgang í fórn sinni, þjáningu og undirgefni. Hugmyndakerfi trúarbragða er elsta dæmið. Hið dýrðlega ofanvarp sem kallast "Guð" er mikilvægasta fyrirbæri alheimsins og nálgast allar manneskjur sem þegna sína.

Í "vísindalegum" og "lýðræðislegum" hugmyndum smáborgaraframtaksins er kapítalískt fjármagn "framleiðandi" afl, það stýrir heimssögunni og er hin "ósýnilega leiðandi hönd" í þróun mannsins. Eins og Nietzsche benti á þurftu smáborgararnir á sínum tíma að veikja þau tök sem hugmyndakerfi trúarinnar hafði. Dulúðin var afhjúpuð með tæknilegri útsjónarsemi og með því að víkka þau svið hluta og aðferða sem hægt var að nýta til hagnaðar.

Hinar ýmsu útgáfur Lenínisma eru "byltingarkenndar" hugmyndir þar sem Flokkurinn hefur allan rétt til að stjórna sögu heimsins með því að leiða viðfangsefni sitt, verkalýðinn, að markmiði sem felst í að skipta smáborgaraapparatinu út fyrir lenínískt apparat.

Ýmsar aðrar myndir þessara ráðandi hugmyndakerfa ber fyrir augu dags daglega. Ný trúardulúð viðheldur kúgandi skipulagi félagslegra samskipta með því að bjóða upp á snyrtilegar leiðir til að breiða yfir tómleika hversdagsins og gera, svipað og vímuefni, auðveldara að lifa með innihaldsleysinu. Þannig þarf fólk síður að horfast í augu við hver staða þess er innan hagkerfisins.

Þegar fólk sættir sig við ákveðið hugmyndakerfi sættist það á hlutverkaskipti hlutar og lífveru. Ímyndaðir hlutir (t.d. guð, flokkurinn, föðurlandið) fá krafta og vilja mannsins, meðan manneskjur taka þeirra stað sem hlutir og verða verkfæri í þjónustu þeirra. Hugmyndakerfið snýr öllu á hvolf. Innan ráðandi hugmyndakerfis lærir fólk að sætta sig enn frekar við aðskilnað hins nauma veruleika daglega lífsins frá heimi sem virðist ekki vera hægt að hafa áhrif á. Hugmyndakerfið býður fólki bara áhorfendahlutverk gagnvart heiminum.

III

Losna má úr blindu hugmyndakerfisins með því að spyrja sig í sífellu:

Hvernig líður mér?
Er gaman hjá mér?
Hvernig er líf mitt?
Er ég að fá það sem ég vil? Hversvegna ekki?
Hvað heldur mér frá því að fá það sem ég vil?

Þetta kallast að vera meðvitaður um vanagang daglega lífsins. Sú staðreynd að daglegt, raunverulegt líf sé til, er opinbert leyndarmál sem sífellt kemur meira út í dagsljósið eftir því sem fátækleiki hversdagsins verður augljósari.

IV

Gerð eigin-kenningar er í grunninn að hugsa fyrir sjálfan sig og vera algerlega meðvitaður um langanir sínar og gildi þeirra. Með þessu skapar maður með sér róttæka huglægni.

Ósvikin "vitundarvakning" getur aldrei verið annað en að hefja hugsanagang fólks að jákvæðri sjálfsvitund (lausri við sektarkennd). Þar með er þroskuð grundvallarhuglægni, án þess að hugmyndakerfi og uppáþrengjandi siðaboðskapur í einhverri mynd komi þar nálægt.

Kjarni þess sem margir vinstrisinnar, meðferðarfulltrúar og þjálfarar í fordómafræðum kalla "vitundarvakningu" er leið þeirra til að lemja fólk í rot með hugmyndafræðilegum kylfum. Leiðin frá tilveru innan hugmyndakerfis (sjálfsafneitunar) til róttækrar huglægni (sjálfsviðurkenningar) liggur í gegnum Núllpunkt, höfuðborg níhilismans. Þetta er vindbarið svæði í félagslegum tíma og rúmi, félagslegt einskismannsland þar sem lífleysi nútímans er viðurkennt; að dags daglega sé ekkert líf í tilverunni. Níhilisti veit hver munurinn er á því að lifa og skrimta. Níhilistar ganga í gegnum viðsnúning á viðhorfum sínum til lífsins og heimsins. Ekkert er raunverulegt fyrir þeim nema eigin langanir og viljinn til að vera. Níhilistar afneita öllum hugmyndakerfum í hatri sínu á eymdarástandi mannlegra samskipta innan samfélags hnattvæðingarkapítalisma nútímans. Vegna þessa viðsnúna viðhorfs sjá þeir ranghverfan heim sem breytir fólki og fyrirbærum í söluhæfa vöru og hefur hlutverkaskipti á dauðum og lifandi hlutum. Þeir sjá muninn á því sértæka og hinu áþreifanlega og horfa upp á leikstýrt landslag verslunarvöru í skurðgoðahlutverki. Þeir sjá landslag andlegra yfirvarpa: list, guð, borgarskipulag, siðfræði, útvarpsstöðvar sem segjast elska þig og þvottaefni sem er annt um hendur þínar.

Samræður fólks bjóða upp á deyfingar á borð við: "þú getur ekki alltaf fengið það sem þú vilt", "lífið er ekki alltaf dans á rósum" og fleiri kenningar sértrúarstefnu þess að skrimta. "Almenn skynsemi" er bull og vitleysa almennrar firringar. Á hverjum degi er fólki neitað um raunverulegt líf og í staðinn seld táknræn mynd af lífinu. Níhilistar finna stöðugt fyrir þránni til að eyðileggja kerfið sem á þá ræðst á hverjum degi. Þeir geta ekki lifað áfram eins og þeir eru, hugur þeirra stendur í ljósum logum. Fyrr en varir átta þeir sig á því að finna verður upp á samræmdu ráðabruggi sem hafa mun gagnger áhrif á heiminn.

En ef níhilistinn veit ekki af sögulegum möguleikum þess að umbreyta heiminum steingervist huglæg reiði hans í hlutverk í sjónleiknum sem hann hatar og verður að sjálfsmorðingja, götustrák/slagsmálahundi, ný-dadaista, hryðjuverkamanni eða atvinnugeðsjúklingi... en öll þessi hlutverk eru leit að uppbót fyrir heila mannsævi í dauðum tíma.

Mistök níhilistans felast í að átta sig ekki á að til er annað fólk sem einnig er níhilistar. Þar af leiðandi telja þeir almenn samskipti og þátttöku í verkefnum til að efla sjálfið og umbreyta umhverfi sínu, ómögulega.

V

"Pólitísk meðvitund" þýðir að fólk áttar sig á að það getur bara breytt lífi sínu með því að breyta eðli lífsins sjálfs, gegnum umbreytingu heimsins og að sú umbreyting krefst sameiginlegs átaks. Þetta verkefni um sameiginlega áttun á tilverunni má einnig kalla stjórnmál. Hinsvegar hafa "stjórnmál" breyst í dularfullan afkima hegðunar manna. Ásamt öllum öðrum myndum af hegðun manna sem hefur verið gerð afskipt félagslega, þá hafa "stjórnmál" orðið að enn einu áhugamálinu. Það eru meira að segja til sérfræðingar í þeim: stjórnmálafólk og stjórnmálatúlkendur. Það er allt eins hægt að hafa áhuga (eða ekki) á fótbolta, frímerkjasöfnun, danstónlist eða tísku. Það sem fólk sér sem "stjórnmál" í dag er félagsleg falsmynd af verkefninu um sameiginlegan skilning á lífinu og tilverunni og það hentar ríkjandi valdhöfum. Í samfélagi áhorfenda er fólki ætlað að kæfa raunverulegar tilfinningar sínar og leika hlutverk. Þetta er kallað að "taka þátt í samfélaginu." Raunveruleg umbreyting er að breyta lífi sínu með því að breyta eðli lífsins innan samfélags. Umbreytingin verður að vera félagsleg ef hún á að hafa einhver raunveruleg áhrif. Félagsleg umbreyting (lækning samfélagsins) og einstaklingsbundin umbreyting (lækning einstaklingsins) eru nátengdar og hafa þörf hvor fyrir aðra.

VI

Að hugsa á huglægan hátt er að nota líf sitt, eins og það er og eins og fólk vill að það verði, sem miðju hugsunar sinnar. Þessi jákvæða sjálfsmiðun næst með því að ráðast stöðugt gegn ytri þáttum, gegn öllum tilgangslausu málefnunum ("styðjum strákana okkar"), uppgerðardeilunum (t.d. deilum útfrá mun á "kynþáttum"), platvandamálunum ("skuldir heimilanna aukast"), falsímyndunum ("Íslendingur", "þjóðernissinni", "kristinn") og tvískinnungnum sem viðgengst. Fólki er haldið frá því að skilgreina heildarmynd tilverunnar í daglega lífinu með því að vera spurt um skoðun sína á sértækum smáatriðum: uppgerðardeilumálum og tilbúnum hneykslismálum. "Ert þú með eða móti verkalýðsfélögum, jeppaeign þingmanna, auðkenniskortum... hver er þín skoðun á lögleiðingu vægari fíkniefna, skokki, fljúgandi furðuhlutum, umbótum á skattakerfinu, nýjustu nefaðgerð Michael Jackson eða ástamálum innan bresku konungsfjölskyldunnar?" Þetta eru málefni sem skipta ekki máli. Það eina sem skiptir máli er hvernig fólk hagar lífi sínu.

Ríkisstjórnir, góðgerðasamtök og áróðursmeistarar af öllu tagi eru afar hrifin af því að bjóða upp á valmöguleika sem eru ekkert val. Til dæmis kynnir Landsvirkjun áætlanir sínar um virkjun landsins með slagorðum sem staðhæfa að "við verðum að virkja eða horfa upp á efnahagslegt hrun." Landsvirkjun vill að við trúum því að þetta séu einu möguleikarnir. Fólki á að finnast sem það hafi val, en svo lengi sem ráðamenn stjórna valmöguleikunum þá stjórna þeir einnig útkomunni. Annað dæmi um tómt val væri valið milli þess að kjósa Sjálfstæðisflokkinn, Vinstri græna eða Framsókn, þegar það er alltaf einhver lítill hópur af fólki sem eftir stendur með meiri völd á höndum sér en þeim er hollt og kallar sig ríkisstjórn fólksins. Nýju siðameistararnir hafa yndi af að segja fólkinu sem býr í "vestrinu auðuga" hvernig það verði að "færa fórnir" og hvernig það sé "ábyrgt gagnvart sveltandi börnum í þriðja heiminum." Fólk fær að velja milli fórnarlundar þess sem öllu trúir og þess sem ekkert vill heyra. (Góðgerðastofnanir hala inn út á sektarkenndina sem af þessu leiðir, með því að láta fólki finnast sem það hafi gert eitthvað með því að setja aur í söfnunarkassann).

Það er rétt að með því að lifa í vestrinu arðrænir fólk fátæka fólkið í þriðja heiminum, en það gerist hins vegar hvorki persónulega né meðvitað. Fólk getur breytt lífsstíl sínum, sniðgengið ákveðnar vörur og fært ákveðnar fórnir, en áhrifin eru vart marktæk. Maður sér í gegnum uppgerð þessara aðstæðna þegar maður áttar sig á að innan þessa hnattræna kerfis er fólk fast í hlutverkum sínum sem arðræningjar og hinir arðrændu. Fólk hefur sitt hlutverk í samfélaginu en lítið eða ekkert vald til að gera eitthvað í því. Uppgerðarvali milli "fórnarlundar eða frekju" má afneita með því að krefjast þess að þetta hnattvædda kerfi sem þröngvar þessum ákvörðunum upp á okkur, sé eyðilagt. Þetta snýst ekki um að lagfæra kerfið, bjóða frekari fórnir eða biðja um "aðeins minni eigingirni." Góðgerðastofnanir og umbótasinnar komast aldrei út úr þessu uppgerðarvali.

Þeir sem fjárfest hafa í því að halda við aðstæðunum eins og þær eru, reyna stöðugt að draga fólk aftur að falskri valmynd ... valmynd sem hefur þann tilgang einan að halda þeim við stjórnvölinn. Þetta er gert með lygasögum á borð við: "Ef við deildum okkar með öðrum myndi ekki vera nóg fyrir alla." Þannig er reynt að afneita öðrum valkostum og fela þá staðreynd að efnislegar aðstæður til félagslegrar byltingar séu þegar til staðar.

Gamalt spakmæli gyðinga hljóðar þannig: "Hafir þú einungis tvo möguleika, skaltu velja þann þriðja." Þetta býður upp á að leitað sé nýrra hliða á vandamálinu. Hægt er að gefa báðum hliðum falsks deilumáls langt nef með því að taka sinn eigin "þriðja kost" og horfa þannig á aðstæður út frá sjónarhóli róttækrar huglægni.

Að átta sig á þriðja kostinum er að neita að velja milli tveggja póla sem gefa sig út fyrir að vera andstæðir en eru það ekki og þykjast gefa heildarmynd af aðstæðunum. Einfalda mynd af þessum hugsunarhætti má draga með sögunni um verkamanninn sem dreginn var fyrir rétt sakaður um vopnað rán og spurður: "Ert þú sekur eða saklaus?" "Ég er svangur og atvinnulaus," svaraði hann að bragði. Fræðilegri en jafnklassísk mynd af sama hlut er að neita því að nokkur munur sé á ráðandi stéttum kapítalísku stórfyrirtækjanna sem nú teygja sig yfir allan heiminn og ráðandi stéttum kapítalíska ríkisins í svokölluðum kommúnistaríkjum. Við þurfum ekki annað en að horfa á hvernig grundvallarframleiðnisamskiptum er háttað í Bandaríkjunum og Evrópu og svo hvernig þeim var háttað í Sovétríkjunum og er enn háttað í Kína til að sjá að þau eru nákvæmlega eins. Á báðum stöðum er flest allt fólk í vinnu fyrir ákveðin laun, en fær um leið hvorki að taka þátt í stjórnun framleiðslunnar né ákvarðanatöku um hvað er framleitt.

Í tilfelli stórfyrirtækjanna er umframframleiðslan (þ.e. það sem er framleitt umfram verðgildi launa verkafólksins) eign framkvæmdastjórnar sem gefur sig út fyrir að standa í samkeppni. Í "kommúnistaríkinu" er umframframleiðslan eign ríkisvaldsins, sem leyfir ekki samkeppni innan ríkis, en stendur í jafnvitlausri samkeppni á alþjóðamarkaði. Munurinn er enginn.

Dæmi um uppgerðarviðfangsefni er spurningin "hver er lífsspeki þín?" Hún setur fram "lífið" sem afstætt fyrirbæri sem hefur ekkert að gera með lífið í raun. Þarna er litið framhjá því að það "að lifa" er það sem fólk gerir á hverju augnabliki.

Þegar raunverulegt samfélag er ekki til staðar hengir fólk sig á ýmiskonar tilbúin félagsleg auðkenni út frá hlutverkum sínum í sjónleik samfélagsins (þar sem fólk gaumgæfir og tekur inn ímyndir af því hvað lífið er, svo að það gleymi hvernig það ætti að lifa fyrir sig sjálft). Þessi félagslegu auðkenni geta verið þjóðernisleg ("Ítali"), kynþáttabundin ("blökkumaður"), skipulagstengd ("verkalýðsfélagi"), tengd búsetu ("Akureyringur"), kynferðisleg ("hommi"), menningarleg ("KR-ingur") o.s.frv. En öll eiga þau rætur sínar í sameiginlegri þrá eftir því að tengjast og tilheyra.

Auðvitað er það að vera "blökkumaður" miklu raunverulegra auðkenni en að vera "KR-ingur" en eftir að vissu marki er náð gera þessi auðkenni ekki annað en að breiða yfir raunverulega stöðu fólks í samfélaginu. Enn og aftur er eina atriðið sem skiptir fólk máli hvernig það lifir.

Í grundvallaratriðum þýðir þetta að skilja ástæðurnar fyrir eðli lífs síns í tengslum við hvernig maður tengist samfélaginu í heild. Til að gera það verður einstaklingurinn að losa sig við öll uppgerðarauðkennin og hálfköruðu tengslin og ganga út frá sjálfum sér sem miðpunkti. Út frá þeim punkti getur hann rannsakað efnislegan grundvöll lífsins, lausan við alla huliðshjálma.

Hér er dæmi: Segjum sem svo að mig langi í bolla af kaffi úr kaffivélinni í vinnunni. Kaffibollinn tekur til verkafólksins á kaffiplantekrunni, verkafólksins á sykurekrunum og í hreinsistöðvunum, þeirra sem vinna í pappírsverksmiðjunni o.s.frv. Síðan höfum við allt það fólk sem bjó til hina ýmsu hluti vélarinnar og setti hana saman. Svo þau sem grófu eftir járngrýtinu og báxítinu, bræddu stálið, boruðu eftir olíunni og hreinsuðu hana. Síðan allt það verkafólk sem flutti hráefnið og vélarhlutana yfir þrjár heimsálfur og tvö úthöf og skrifstofufólkið, milliliðirnir og ritararnir sem skipulögðu framleiðsluna og flutninginn. Að lokum höfum við allt verkafólkið sem framleiðir alla hlutina sem hin þurfa til að lifa. Þetta gefur mér bein efnisleg tengsl við nokkrar milljónir manna. Reyndar við meirihluta heimsbyggðarinnar. Þau framleiða líf mitt og ég hjálpa til við að framleiða þeirra.

Í þessu ljósi verða öll sértæk hópauðkenni og sérstök áhugamál einskis virði. Hversu auðugt gæti líf alls þessa fólks orðið, það líf sem núna er læst inni í örvinglaðri sköpun allra þessara milljóna verkafólks, sem er haldið niðri af úreltum og eyðileggjandi framleiðsluaðferðum, kyrkt af firringu og undið af sturlaðri ræningjarökhyggju kapítalismans. Það er hérna sem fólk byrjar að uppgötva raunverulega upplifun einstaklingsins á stöðu sinni í samfélagi manna: Með öllu því fólki sem um allan heim er að berjast við að fá líf sitt til baka, þar finnur fólk sig.

VII

Á hverri leið sem valin er til afhjúpunar á sjálfinu verður að forðast tvö kviksyndi glataðrar hugsunar; altrú (absolutism) og svartsýni. Þessi tvö kviksyndi dulbúa sig sem graslendur huglægninnar. Altrú er að taka fullkomlega í sátt eða afneita algerlega öllum þáttum sértæks hugmyndakerfis. Sá einstaklingur sér ekki annað val en algert samþykki eða algera afneitun.

Altrúa manneskja ráfar meðfram hillunum í hugmyndafræðilega stórmarkaðnum, leitar að vörunni sem hentar og kaupir hana síðan, án þess að hugsa málið frekar. En stórmarkaður hugmyndafræðinnar er einnig, rétt eins og hver annar stórmarkaður, fullur af ónothæfum ruslvarningi frá fólki sem ætlar að hagnast á öðrum. Það er miklu frekar gefandi að geta gengið meðfram hillunum, rifið upp pakkningarnar, tekið það sem virðist ósvikið og nýtilegt og fleygt afganginum.

Svartsýni er viðbragð við heimi sem er heltekinn af hugmyndakerfum og siðaboðum. Þegar hinn svartsýni stendur frammi fyrir hugmyndum sem stangast á, óskar hann þeim báðum bölvunar. Sá svartsýni er alveg jafn mikill neytandi og sá sem öllu trúir, en hann hefur gefið upp alla von um að geta nokkurn tímann fundið vöruna sem hentar.

VIII

Að hugsa rökfræðilega er uppbyggilegt ferli. Ferli þar sem stöðugur samruni á sér stað milli eigin-kenningar, nýrra athugana og nýrra hugmyndaþjófnaða. Það er hugsun sem greinir á milli þeirra hugmynda sem við höfum þegar eignað okkur og nýrra hugmynda. Útkoma þess samruna er því ekki einhvers konar magnbundin summa þess sem var og þess sem bættist við, heldur gæðatengd uppbót hvers annars; ný heild.

Þessi rökleidda samrunaaðferð við að byggja upp kenningu er allt önnur en sértrúarleiðin sem tínir saman kenningabúta án þess að horfa nokkurn tímann í þær andstæður sem af því getur leitt. Nokkur samtímadæmi um það eru anarkó-kapítalismi, kristilegur marxismi og nýfrjálshyggja almennt.

Ef fólk er stöðugt meðvitað um hvernig það vill lifa, getur það, á gagnrýninn hátt, stolið hvaðan sem er og notað við að byggja upp eigin-kenningu; frá hugmyndafræðingum, menningarvitum, tæknilegum sérfræðingum, félagsfræðilegum rannsóknum, dulspekingum o.s.frv. Allt rusl gamla heimsins má nýta fyrir þá sem vilja byggja upp á nýtt úr því.

IX

Eðli samfélags nútímans, sem býður manneskjum upp á samheldni gegnum hnattvæðingu og kapítalisma, sýnir hversu mikilvægt er að gera kenninguna að samræmdri gagnrýni. Þá er átt við gagnrýni sem beinist að öllum þeim svæðum þar sem félagslegt og efnahagslegt yfirvald sýnir sig (þ.e. bæði kapítalisma hins "frjálsa" heims og ríkiskapítalisma kommúnismans) sem og gagnrýni á allar birtingarmyndir firringar (að t.d. kynferðisleg fátækt og þátttaka í "lífsgæðakapphlaupinu" séu sjálfsögð fyrirbæri). Átt er við gagnrýni á heildarmynd daglegs lífs hvar sem er, út frá sjónarhorni heildarinnar sem langanir okkar mynda.

Gegn þessu framtaki stilla sér upp allir þeir stjórnmálamenn og skrifstofuþrælar, prédikarar og gúrúar, borgarstarfsmenn og lögregluþjónar, umbótasinnar og byltingarsinnar, miðnefndir og ritskoðarar, framkvæmdastjórar og verkalýðsleiðtogar, karlrembusvín og femínískir kenningasmiðir, uppgerðarfélagsfræðingar og umhverfisvænir kapítalistar sem vinna að því að bæla niður einstaklingsbundnar langanir og þrár fyrir markaðsvæna "almannaheill" sem er ætlað að hafa sett þau fram sem sína fulltrúa. Þetta fólk er öll öfl gamla heimsins, allar þessar yfirmannstýpur, pokaprestar og fleiri kvikindi sem hafa einhverju að tapa ef að fólk færir þann leik að endurheimta huga sinn, yfir í að endurheimta líf sitt.

Byltingarkenndar hugmyndir og hugmyndakerfi firringarinnar eru andstæður - og hver einstaklingur sem langar að vera pólitískt meðvitaður veit af því.

X

Nokkuð ljóst ætti að vera orðið að það að svipta hulunni af sjálfum sér og setja saman sína eigin byltingarkenningu losar fólk ekki við eigin firringu. "Heimurinn" (sjónleikurinn og auðvaldsskipulagið) rúllar áfram og endurskapar sjálfan sig á hverjum degi með samþykki og aðstoð milljarða einstaklinga.

Þó að þessi bæklingur hafi að markmiði gerð eigin-kenningar, var ætlunin aldrei að ýja að því að byltingar-kenning gæti átt sér stað án byltingar í verki. Byltingin sem felst í eyðileggingu firringarinnar og umbreytingu félagslegra tengsla gerir kröfu um að kenning okkar snúist alltaf um athafnir, um hvað maður gerir og hvernig maður lifir. Væri pælingin einhvern vegin öðruvísi myndi hún úrkynjast í steingelda heimsskoðun og breytast að lokum í skrimtfræði – andlegan þokubakka, markaðsvæna hugsun í kyrrstöðu, gáfumannabrynju sem gegnir hlutverki stuðpúða milli heimsins og manns sjálfs. Virki bylting ekki sem útfærsla á raunverulegri byltingarkenningu, koðnar hún niður í herskáan altrúnað þar sem "byltingin" verður félagsleg skylda. Í versta falli breytir hún fólki í bófa.

Málið er ekki að það að finna kenningu í samhengi sé markmið í sjálfu sér. Gagnvart kenningasmiðnum felst hagnýti samræmis í því að það auðveldar alla hugsun að hafa sína eigin-kenningu í samhengi. Til dæmis er auðveldara að sjá fyrir sér komandi þróun í félagsstýringu sjái maður hugmyndir og tækni félagsstýringar samtímans í samhengi.

Hafi maður kenningu í samhengi verður auðveldara að gera sér í hugarlund hvað þarf til að gera að veruleika það sem þú vilt gera í þínu lífi.

XI

Síðustu hugmyndaveggirnir sem þarf að glíma við og negla niður þegar sett er saman eigin-kenning, eru þeir sem líkjast hvað mest byltingarkenningu. Þessir eru a) situationismi og b) bandalagsmyndun (syndikalismi).

The Situationist International (1958-1971) voru samtök fræðilegra öfgavinstrisinna sem bættu þó nokkru við þau byltingarfræði anarkista, sósíalista og heimspekinga sem þegar voru komin fram. Kenningar situationista gagnrýna samfélag sjónleiksins, þar sem fólk er sett í stöðu hlutlausra áhorfenda í stað þess að vera virkir þátttakendur. Hægt er að hnupla hluta af vangaveltum situationista til að blanda inn í sína eigin-kenningu, en ekkert umfram það. Allt umfram það er hinn misheppnaði hugmyndafræðiþjófnaður sem kallast situationismi.

Fyrir fólk sem nýlega hefur uppgötvað fræði Situationist International geta þau virst sem "svarið sem einmitt var verið að leita að" - svarið við gátu lífsins sem var glatað. En það er einmitt þá sem þess gerist þörf að vera á varðbergi. Situationismi getur verið hin algera skrimtfræði eða vörn gegn ágangi daglega lífsins. Hugmyndakerfið inniheldur sjónleikshlutverkið að "vera situationisti," þ.e. róttækur slakkari og eldheitur sérviskupúki. Stór galli við vangaveltur situationista er framsetning þeirra, en málfarið er uppskrúfað skreytimál sem fólk á almennt erfitt með að krafla sig í gegnum og sú staðreynd að þeir buðu ekki upp á neinar tillögur um lausnir. Hinn hugmyndabankinn sem um margt líkist eigin-kenningu um byltingu er kallaður bandalagsmyndun (syndikalismi eða verkalýðsstjórnun): Bein stýring (án nokkurra áhrifa frá sérstökum leiðtogum) á framleiðslu og dreifingu, og lárétt samskipti meðal verkamanna og innan samfélaga þeirra. Þessi hreyfing um sjálfstýringu hefur birst aftur og aftur um allan heim þar sem hefur komið til félagslegrar byltingar. Í Rússlandi 1905 og 1917-21, á Spáni á árunum 1936-7, í Ungverjalandi 1956, í Alsír 1960, í Chile 1972 og í Portúgal 1975. Það skipulagsform sem oftast myndast við virka sjálfstýringu hefur verið form nefnda sem eru skipaðar verkafólki: Fullvalda almenningssamkomur verkafólks og hverfisbúa kjósa tilskipaða sendimenn sem ætlað er að samræma framkvæmdir. Þessir sendimenn eru ekki fulltrúar sinna nefnda, en koma þeim ákvörðunum í framkvæmd sem teknar eru af þeirra þingi. Sendimenn má alltaf kalla aftur sýnist þinginu ákvörðunum þess sé ekki fylgt eftir af ákveðni.

Það besta við kenninguna um bandalagsmyndun er, í fyrsta lagi, að hún leitast við að eyða bæði gróðahagkerfi kapítalismans og stöðumun milli manna. Í öðru lagi býður hún upp á praktískar leiðir til að breyta aðstæðum fólks í átt til frjálsara samfélags og í þriðja lagi er tekið til greina að eina hlutverk félagslegrar skipulagningar tekur til framleiðni og þjónustu við grunnþarfir. Best er að halda öllum öðrum þáttum tilverunnar utan við áhrif skipulags nefnda og þings. Hins vegar eru tvær hættur innan bandalagsmyndunar. Hin fyrri er að margir bandalagssinnar þróa með sér þrönga sýn á verkalýðsbaráttu og óháð efnahagskerfi þannig að þeir hætta að sjá valdapot og firringu á vinnustaðnum sem vandamál. Auðveldlega er hægt að sjá fyrir sér efnahagskerfi sem stýrt er af verkamönnum og þrífst samhliða trúarlegu offorsi, hómófóbíu og karlrembu. Það væri algerlega andstætt grundvallarmarkmiðum anarkista, en margir bandalagssinnar eru fyrst bandalagssinnar og svo anarkistar (eða andstæðir yfirvaldi), en þá er eins og rófan sé farin að dilla hundinum.

Seinni hættan er tengd þeirri fyrri: Bandalagssinnar gleyma því stundum að bandalagsmyndun er ekki annað en leið að ákveðnu markmiði. Þeir þróa stundum með sér slæm tilfelli af skipulagssýki; ímyndunarveiki þar sem höfð eru skipti á markmiðum og leiðum og hreyfingin verður markmið í sjálfu sér. Það sem verra er, þetta getur leitt til enn verri sýki; skrifræðis.

Þetta sýnir einfaldlega að enginn hugmyndabanki eða kenning er í sjálfu sér trygging fyrir því að fylgjandi hennar hegði sér samkvæmt henni eða þrói með sér innsæi sem þokar henni lengra. Þau kerfi sem kúga eru ekki alltaf einingar í sjálfu sér heldur hegðunarmynstur. Raunveruleg bylting er aldrei tímabundið átak heldur snýst hún um að fólk læri að hegða sér öðruvísi. Fólk þarf, út af fyrir sig og í sameiningu, að átta sig á hvers vegna heimurinn er á hvolfi og bregðast við samkvæmt því.


Til baka í greinar